Oleśnica

Podczas swoich barwnych dziejów zamek w Oleśnicy pełnił wiele funkcji. Początkowo był siedzibą książąt oleśnickich, następnie letnią rezydencją niemieckiej rodziny cesarskiej, a po wojnie siedzibą radzieckiego oddziału Międzynarodowego Czerwonego Krzyża.

Oleśnica
Zamek Książąt Oleśnickich. Fot. Barbara Maliszewska [CC BY-SA 3.0 pl], via Wikimedia Commons
W 1. połowie XIV stulecia książę Konrad I zainicjował budowę zamku w miejscu XIII-wiecznego grodu kasztelańskiego. Jednak okres świetności zamku przypada na lata rządów potomków czeskiego króla Jerzego z Podiebradów, którzy objęli księstwo oleśnickie po wygaśnięciu miejscowej linii Piastów. Pierwszym z właścicieli był Henryk I Starszy z Podiebradów, a po jego śmierci jego synowie: Albrecht, Jerzy I i Karol I. Syn ostatniego – Jan z Podiebradów, rozpoczął wielką przebudowę zamku. W pierwszym etapie (od 1542 roku) rozbudował skrzydło zachodnie i wieżę. Zbudował też dla siebie budynek na planie czworokąta, czterokondygnacyjny z dwuspadowym dachem (tzw. zamek przedni lub przedzamcze, również zwany pałacem wdów).

Bratanek Jana – Karol II, nadał zamkowi dzisiejszą bryłę. Zbudował od fundamentów skrzydło wschodnie oraz renesansowe, wsparte na kroksztynach krużganki, które nadają dziedzińcowi reprezentacyjny charakter (lata 1589-1600). Następnie skrzydło południowe powstało po wewnętrznej stronie murów dawnego zamku. W prace projektowe zaangażowani byli śląscy architekci Bernard Niuron i Kasper Cuneo, który był prawdopodobnie autorem barbakanu i jego rzeźbionej bramy. W 1616 roku połączono zamek z kościołem galerią i zakończono budowę klatek schodowych. Cały zespół pałacowy ozdobiono dekoracjami sgraffitowymi oraz renesansowymi portalami i stropami.

Oleśnica
Dziedziniec zamkowy. Fot. Jerzy Strzelecki (Own work) [GFDL or CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons
Po wygaśnięciu linii Podiebradów księstwo oleśnickie przejęli Wirtembergowie, którzy byli właścicielami zamku do 1792 roku, a następnie Welfowie do 1884 roku. Podupadłe budowle stały się pod koniec XIX w. lennem pruskim. Nowi właściciele – Hohenzollernowie, przeprowadzili gruntowną renowację zamku, który był do 1945 roku letnią rezydencją rodziny.

Po II wojnie światowej w ocalałych budynkach przetrzymywano węgierskich i włoskich jeńców wojennych. Później miał tam siedzibę oddział radzieckiego Międzynarodowego Czerwonego Krzyża, a następnie Technikum Budowlane i Centralna Szkoła Instruktorów Zuchowych ZHP. W latach 70. XX wieku zamek przeszedł kolejną renowację i umieszczono w nim filię Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu. Na początku lat 90. zamek opustoszał, a w 1993 roku rozpoczął w nim działalność Ochotniczy Hufiec Pracy.

Fot. tyt.: Agnieszka Kwiecień, [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons