Pasłęk

Na północnym skraju wzgórza nad rzeką Wąską położona jest krzyżacka warownia, obecnie siedziba urzędów i placówek kultury.

Pasłęk
Fot. Mclion at the Polish language Wikipedia [GFDL or CC-BY-SA-3.0], via Wikimedia Commons
Pasłęcki zamek został wzniesiony przez Krzyżaków w 1. połowie XIV wieku na miejscu wcześniejszego pruskiego grodu. Początkowo obiekt był niewielki i składał się z jednego dwupiętrowego skrzydła i murów obronnych. Znajdowała się w nim siedziba prokuratora krzyżackiego, podległego komturii elbląskiej.

W 1454 roku po zniszczeniu zamku w Elblągu przez zbuntowanych mieszczan, komtur elbląski przeniósł się do Pasłęka. Wymogło to konieczność rozbudowy pasłęckiej warowni, do której zostało dobudowane drugie skrzydło.

Na mocy postanowień II pokoju toruńskiego Pasłęk pozostał w granicach Prus krzyżackich, będąc siedzibą komtura. Podczas ostatniej wojny polsko-krzyżackiej (tzw. pruskiej), w 1521 roku zamek został zdobyty przez mieszczan elbląskich i poważnie uszkodzony.

Pasłęk
Fot. Romek [CC BY-SA 3.0 pl], via Wikimedia Commons
W 1543 roku wielki pożar Pasłęka nie oszczędził również i zamku, z którego pozostały tylko ściany. Jego odbudowa nadała zamkowi oblicze znane nam do dzisiaj. Dobudowano dwa skrzydła, tworząc zamknięty czworobok, zaś wieżom nadano nowy, bardziej zgodny z duchem renesansu kształt okrągły.

Dalsze przebudowy na przełomie XVI i XVII wieku miały na celu adaptację średniowiecznej warowni na potrzeby nowej sztuki wojennej. Okazały się na tyle skuteczne, że w 1659 roku zamek wytrzymał szwedzkie oblężenie.

W XVIII stuleciu pasłęcki zamek uznano za niezdatny do dalszego wykorzystywania wojskowego, zamieniając go na tymczasowe koszary i magazyny. W XIX i na początku XX stulecia (do 1925 roku) mieścił więzienie, zaś do II wojny światowej – sąd. W 1945 roku zamek – podobnie jak większość miejskiej zabudowy – został zniszczony przez Armię Czerwoną.

W latach 50. i 60. XX wieku odbudowano zamek na cele administracyjno-kulturalne. Obecnie mieści on siedzibę Rady Miejskiej, bibliotekę, Izbę Historyczną, kino oraz świetlicę dla dzieci. Obiekt został otynkowany (poza centralnym skrzydłem), zdecydowano się również na odbudowę trzech z czterech oryginalnych skrzydeł zamku, nie zamykając tym samym dziedzińca.

Fot. tyt.: Sławomir Milejski [CC BY-SA 3.0 pl], via Wikimedia Commons