Ciechanów

Położony na północ od ciechanowskiego rynku książęcy zamek jest jedną z największych średniowiecznych warowni na Mazowszu. Jej kres położył potop szwedzki. W XIX wieku był chętnie odwiedzany przez znanych pisarzy i artystów epoki.

CiechanówZ inicjatywy księcia mazowieckiego Janusza I Starszego w 2. połowie XIV wieku, pośród mokradeł i rozlewisk rzeki Łydyni, wzniesiony został potężny zamek ciechanowski. Najstarsze wzmianki o warowni pochodzą z 1429 roku, kiedy to mistrz Niklos przedstawił księciu rachunki za prace budowlane przy wznoszeniu twierdzy. Wzniesione na planie prostokąta (o wymiarach 48 x 57 m) założenie zamkowe obejmowało dwie cylindryczne wieże oraz dwukondygnacyjny pałac książęcy.  W przyziemiu pałacu znajdowały się pomieszczenia gospodarcze, a na piętrze – sale reprezentacyjne.

W 1467 roku w wyniku pożaru Ciechanów wraz z książęcą rezydencją w wyniku pożaru uległy poważnym zniszczeniom. Zarówno miasto, jak i warownię, szybko odbudowano. Podczas odbudowy zamek został znacznie unowocześniony. Podwyższono wówczas mury obronne i wieże oraz dobudowano piętro pałacu. Wzdłuż wschodniej i południowej kurtyny murów zostały wzniesione drewniane budynki gospodarcze. Zlikwidowano także starą bramę usytuowaną od południa, przebijając nową w południowej części muru zachodniego.

Po śmierci ostatniego księcia mazowieckiego w 1526 roku Ciechanów wraz z Mazowszem został przyłączony do Korony. Ciechanowska warownia została przekazana królowej Bony, której nadano na Mazowszu rozległe dobra jako tzw. oprawę wdowią. Wówczas ciechanowska warownia została przebudowana na renesansową rezydencję królowej, dzięki której zamek przeżywa okres swojej świetności.

Po opuszczeniu Polski przez Bonę na zamku w Ciechanowie urzędowali starostowie, którzy sprawowali tu rządy grodzkie. Przechowywano tu także archiwum grodzkie oraz organizowano sejmik ziemski.

W czasie „potopu” Szwedzi obrócili zamek w ruinę. Nie powiodły się, podejmowane w XVIII wieku, próby ratowania warowni. Ostatecznie u schyłku stulecia zamek opuszczono, a władze pruskie rozebrały gotycką budowlę na materiał budowlany m.in. dla wznoszonego w pobliskiej Opinogórze browaru. W 1. połowie XIX wieku ruiny ciechanowskiego zamku znalazły się w rękach rodziny Krasińskich.

W XIX wieku ciechanowski zamek stał się celem wycieczek znanych pisarzy i malarzy epoki. Po II wojnie światowej przeprowadzono na zamku prace konserwatorskie i udostępniono go zwiedzającym w formie „trwałej ruiny”.