Olsztyn

W Polsce są dwie miejscowości o nazwie Olsztyn – na Warmii oraz pod Częstochową. Pochodzenie i znaczeniu obu nazw jest jednak różne. Warmiński Olsztyn swą nazwę wywodzi od niemieckiego słowa Allenstein, natomiast małopolska miejscowość nawiązuje do słowa Holstein.

Olsztyn

Utworzona w 1260 roku przez biskupa warmińskiego Anzelma kapituła warmińska otrzymała trzecią część dóbr biskupich, jednak proces ich przekazywania trwał długo. Początkowo kapituła otrzymała od biskupa Henryka Fleminga komornictwo fromborskie i pieniężnieńskie. Natomiast komornictwo olsztyńskie kapituła otrzymała dopiero w 1346 roku od biskupa Hermana z Pragi.

Około 1348 roku kapituła warmińska rozpoczęła wznoszenie murowanego zamku, zlokalizowanego na prawym brzegu Łyny. Po zakończeniu budowy powstał kompleks obronny składający się z dwóch równoległych skrzydeł połączonych murami kurtynowymi. W skrzydle północnym znajdowały się kaplica św. Anny, komnata zarządcy zamku, kancelaria oraz refektarz. Natomiast w skrzydle południowym mieściły się magazyny, spiżarnia, kuchnia i browar.

Po bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku wojska polsko-litewskie bez oporu zajęły miasto i zamek. Jednocześnie król Władysław Jagiełło przekazał zamek we władanie księciu mazowieckiemu Januszowi I. Podczas tzw. wojny głodowej w 1414 roku olsztyński zamek został zajęty bez walki przez oddziały polsko-litewskie, a jego komendantem został Dziersława z Włostowic. Jednak miesiąc później Krzyżacy, dowodzeni przez Helfricha von Drahe, odbili warownię.

Po wybuchu powstania antykrzyżackiego, w 1454 roku mieszczanie wraz okolicznym rycerstwem zdobyli olsztyńską warownię. Jednak rok później Olsztyn został zajęty przez wojska krzyżackie. Na mocy II pokoju toruńskiego w 1466 roku Olsztyn wraz z Warmią został przyłączony do Polski.

OlsztynNa początku XVI wieku kapituła warmińska rozpoczęła przebudowę warowni, przekształcając ją w reprezentacyjną siedzibę kanoników. W tym czasie administratorem zamku był Mikołaj Kopernik, który skutecznie dowodził obroną zamku przed wojskami zakonu w 1521 roku.

Podczas „potopu” wojska szwedzkie doszczętnie ograbiły i zdewastowały olsztyński zamek. W 2. połowie XVIII stulecia od strony miasta administratorzy obiektu na miejscu wieży bramnej wznieśli barokowy pałac.

Po I rozbiorze Polski w 1772 roku władze pruskie przejęły olsztyński zamek, dzierżawiąc jego wnętrza. Gmina ewangelicka urządziła na zamku szkołę, kaplicę i mieszkanie pastora. Na początku XX wieku zamek został zaadaptowany na siedzibę kancelarii prezydenta rejencji wschodniopruskiej. Obecnie na zamku mieści się Muzeum Warmii i Mazur.